Θεωρία του Ήχου - Β. Ήχος και ηχοαπορροφητικά υλικά

Πριν ξεκινήσουμε με την ακουστική σχεδίαση κλειστών χώρων είναι πολύ σημαντικό να διαθέτουμε μία καλή γνώση της θεωρίας του ήχου. Διαβάστε σχετικά εδώ.

Οι κύριες ιδιότητες του ήχου που θα μας απασχολήσουν είναι η ανάκλαση, η απορρόφηση και η διάδοση.

Όπως βλέπουμε και στο σχήμα όταν μία ηχητική δέσμη προσπίπτει επάνω σε μία επιφάνεια ένα μέρος του ήχου θα ανακλαστεί, ένα μέρος θα απορροφηθεί (και θα μετατραπεί σε θερμότητα) και ένα μέρος του ήχου θα διαδοθεί στην άλλη πλευρά της επιφάνειας.

Η απορροφητικότητα ενός υλικού δίνεται μέσω του συντελεστή απορροφητικότητας «α», που παίρνει τιμές από 0 (100% ανάκλαση) έως 1 (100% απορρόφηση). Το κάθε υλικό έχει διαφορετικό συντελεστή απορρόφησης για διαφορετικές συχνότητες. Σχετικά παραδείγματα μπορούμε να δούμε στον παρακάτω πίνακα:

 

Μείζονες κλίμακες

Σε αυτό το μάθημα εξετάζουμε συνοπτικά όλες τις μείζονες κλίμακες.

 

Ο κύκλος από 5^ες μας δείχνει τις 15 μείζονες κλίμακες με τον οπλισμό τους. 

 

Τα ζεύγη των κλιμάκων που καταλαμβάνουν την ίδια θέση στον κύκλο ονομάζονται εναρμόνιες κλίμακες γιατί έχουν διαφορετικό όνομα, αλλά το ίδιο άκουσμα.

Επίσης για κάθε μείζονα κλίμακα αν κατέβουμε διάστημα 3^ης μικρής βρίσκουμε την σχετική της ελάσσονα με την οποία μοιράζεται τον ίδιο οπλισμό.

Κάθε ελάσσονα κλίμακα έχει τρεις τύπους:

α) την φυσική,

β) την αρμονική και

γ) την μελωδική.

Η φυσική ελάσσονα κλίμακα έχει ακριβώς τις ίδιες νότες με την σχετική της μείζονα.

Η αρμονική ελάσσονα είναι ίδια με την φυσική, αλλά έχει την 7^η βαθμίδα (7^η νότα) ανεβασμένη κατά ένα ημιτόνιο.

Η μελωδική ελάσσονα στην ανιούσα μορφή της έχει την 6^η και 7^η βαθμίδα ανεβασμένες κατά ένα ημιτόνιο, ενώ στην κατιούσα μορφή της είναι ίδια με την φυσική.

Η κλίμακα Ντο μείζονα

Η κλίμακα Ντο μείζονα εκτείνεται σε απόσταση οκτάβας από το Ντο έως το Ντο΄:

Παρατηρούμε ότι ακολουθεί το σχέδιο «Τ-Τ-Ημ-Τ-Τ-Τ-Ημ» και γι’ αυτό λέγεται μείζονα (όπου Τ=Τόνος και Ημ=Ημιτόνιο).

 

 Στο παρακάτω βίντεο παρουσιάζεται αναλυτικά η κλίμακα Ντο μείζονα που αποτελεί το πρότυπο για όλες τις κλίμακες. Επίσης γίνεται μια διάκριση των τόνων και των ημιτονίων και των τετραχόρδων που δομούν τη συγκεκριμένη κλίμακα.

Τραγούδι: Το σύννεφο έφερε βροχή

Το πρώτο μάθημα για την β΄ τάξη είναι επαναληπτικό πάνω σε όσα διδαχθήκαμε στην α΄ τάξη.

Το μέτρο του τραγουδιού είναι σε 4/4 και ξεκινά με ελλιπές μέτρο. Δηλαδή, το 1^ο μέτρο έχει μόνο ένα χρόνο (2 όγδοα) και τους τρεις υπολειπόμενους χρόνους τους βρίσκουμε στο τελευταίο μέτρο.

Νέο στοιχείο είναι τα σημεία επανάληψης με τους αριθμούς 1 και 2. Αυτό μας δείχνει ότι την πρώτη φορά θα τραγουδήσουμε στο 1, ενώ στην επανάληψη προσπερνάμε το 1 και περνάμε απευθείας στο 2.

Επίσης στο τέλος η συντομογραφία D.C. al Fine εννοεί Da Capo al Fine που σημαίνει Από την αρχή ξανά έως το τέλος.

Σολφέζ:

Και το τραγούδι:

Τραγούδι: Mary had a little lamb (Ρε)

Το 7^ο μάθημα αφορά την εκμάθηση των παρεστιγμένων (τέταρτο και μισό), την παύση τετάρτου και τη νότα Ρε. Θα εξετάσουμε το παιδικό τραγούδι “Mary had a little lamb”.

Το τραγούδι είναι σε μέτρο 4/4 και είναι στη μορφή ερώτησης – απάντησης. Η πρώτη μουσική φράση κάνει μία ερώτηση η οποία απαντάται στα επόμενα τέσσερα μέτρα.

Ξεκινά με τέταρτο παρεστιγμένο και όγδοο [Παρεστιγμένες λέγονται οι αξίες που φέρουν μία τελεία δεξιά τους. Η τελεία προσθέτει στη νότα το μισό της αξίας της]. Αυτές τις δύο αξίες θα πρέπει να τις αντιληφθούμε ως ένα όπου το τέταρτο θα διαρκεί 1,5 χρόνο και το όγδοο θα συμπληρώνει το 2^ο μισό του 2^ου χρόνου. Είναι όπως φαίνεται στο παρακάτω σχήμα:

Η νότα Ρε γράφεται ακριβώς κάτω από την πρώτη γραμμή του πενταγράμμου και είναι η δεύτερη νότα που συναντάμε στο τραγούδι.

Στο τέλος του δευτέρου μέτρου συναντάμε την παύση τετάρτου ενώ η τελευταία αξία είναι ένα μισό παρεστιγμένο.

Εάν τοποθετήσουμε στη σειρά όλες τις νότες που έχουμε μάθει μέχρι στιγμής δημιουργείται η λεγόμενη μείζονα πεντατονική κλίμακα του Ντο. Οι πεντατονικές κλίμακες χρησιμοποιήθηκαν από την αρχαιότητα από τους περισσότερους λαούς της Γης και χρησιμοποιούνται ακόμη έως σήμερα. Η μείζονα πεντατονική κλίμακα έχει τη διαστηματική δομή 2^ας μεγάλο-2^ας μεγάλο-3^ης μικρό-2^ας μεγάλο-3^ης μικρό. Εάν παίξουμε τα μαύρα πλήκτρα σε ένα πιάνο ακούγεται επίσης μία πεντατονική κλίμακα. Το άκουσμα μας θυμίζει συνήθως ασιατική μουσική.

Δοκιμάστε κι εσείς στην ιστοσελίδα http://virtualpiano.net/. Η νότα Ρε είναι στο γράμμα “y”.

Τραγούδι: Σαλιγκάρι (Ντο)

Στο 6^ο μάθημα θα μάθουμε το μισό, τις παύσεις του τετάρτου και του ογδόου, τη νότα Ντο, την κορώνα και τη σύζευξη διαρκείας.

Το τραγούδι είναι σε μέτρο 2/4. Ξεκινά με ένα απλό θέμα (α) στις νότες Σολ και Μι με τέταρτα και όγδοα το οποίο επαναλαμβάνεται άλλη μία φορά και καταλήγει με μία κορώνα στο μέτρο 8. Η κορώνα προσθέτει 1,5 χρόνο στη διάρκεια της νότας.

Έπειτα από μία παύση τετάρτου και ογδόου στο μέτρο 9 ακολουθεί ένα μεταβατικό θέμα (β) που ξεκινά από τη νότα Ντο. Το Ντο γράφεται στην πρώτη βοηθητική γραμμή κάτω από το πεντάγραμμο [Οι βοηθητικές γραμμές είναι μικρές γραμμές πάνω ή κάτω από το πεντάγραμμο που χρησιμοποιούνται για να γράψουμε νότες ψηλότερες ή χαμηλότερες από την έκταση του πενταγράμμου].

Στη συνέχεια περνάμε σε ένα τρίτο θέμα (γ) που επαναλαμβάνεται επίσης δύο φορές για να καταλήξουμε στην ουρά (coda) και το κομμάτι τελειώνει με δύο μισά ενωμένα με σύζευξη διαρκείας. Το μισό είναι οι νότες στα μέτρα 24 και 25 και κρατάει 2 χρόνους. Το λέμε «τα-α». Η σύζευξη διαρκείας είναι μία καμπύλη γραμμή που ενώνει τις διάρκειες από δύο ή περισσότερες ίδιες νότες. Συνεπώς στα μέτρα 24 και 25 θα έχουμε ουσιαστικά μία νότα που κρατά 4 χρόνους, δηλαδή «τα-α-α-α».

Δοκιμάστε κι εσείς στην ιστοσελίδα http://virtualpiano.net/. Η νότα Ντο είναι στο γράμμα “t”.

Τραγούδι: Κούκο έλα εδώ (Λα)

Αφού μάθαμε τις νότες Σολ και Μι προχωράμε στη νότα Λα με το τραγούδι «Κούκο έλα εδώ»

Το τραγούδι είναι σε μέτρο 4/4.

Η δομή είναι ελαφρώς πιο σύνθετη από το προηγούμενο μάθημα. Συναντάμε δύο διαφορετικές μουσικές φράσεις: το α: «Σολ Μι Σολ Σολ Μι» και το β: «Σολ Σολ Λα Λα Σολ Μι» όπου το β περικλείεται μέσα στο α. Ξεκινάμε δηλαδή και τελειώνουμε με το α. Αυτό μας δείχνει γενικότερα μία δομή του τύπου ΑΒΒΑ που ονομάζεται τριμερής μορφή. Είναι μία παραλλαγή της βασικής τριμερούς μορφής του ABA.

Η απόσταση από το Σολ στο Λα λέγεται διάστημα 2^ας μεγάλο, ενώ η απόσταση από το Μι στο Λα είναι διάστημα 4^ης καθαρό.

Στην ιστοσελίδα http://virtualpiano.net/ μπορείτε κι εσείς να δοκιμάσετε να παίξετε το συγκεκριμένο τραγούδι. Για να χρησιμοποιήσετε το πληκτρολόγιο του Η/Υ σας αντί του ποντικιού πατήστε στο “Menu” και επιλέξτε “Key Assist On” ώστε να εμφανιστούν στην οθόνη τα γράμματα που αντιστοιχούν στις νότες. Στο Μι αντιστοιχεί το “u”, στο Σολ το “o” και στο Λα το “p”.